Brak odpowiedzi  Dodaj komentarz


150 lat temu, 12 lutego 1865 roku, wielki rosyjski chemik Dymitr Iwanowicz Mendelejew obronił doktorską dysertację pod tytułem „O połączeniu spirytusu z wodą”.

Z czasem ta praca zyskała szerokie uznanie społeczności naukowej i obrosła legendami w narodzie. Właśnie w tym dziele Mendelejew jakoby po raz pierwszy naukowo ustalił moc wódki na 40% i w ten sposób stał się jej wynalazcą. O tym, czy tak było naprawdę i skąd rzeczywiście wzięła się wódka, spróbujemy krótko wyjaśnić.

Wódka do Mendelejewa

Rosyjska wodka (1)Pochodzenie wódki, jak i każdego innego mocnego alkoholu, związane jest ściśle z procesem destylacji. Uważa się, że po raz pierwszy udało się otrzymać alkohol etylowy w XI w. perskiemu lekarzowi Ar-Rasi, dzięki wynalezionemu przez Arabów alembikowi (jednak podobno greccy alchemicy używali tego urządzenia już kilkaset lat wcześniej). Koran zabrania spożywania alkoholu, dlatego Arabowie stosowali spirytus wyłącznie w celach leczniczych. W Europie tę substancję, która otrzymała nazwę aqua vite (żywa woda) i spiritus vini (duch wina) od początku przyjmowano nie inaczej, jak tylko uniwersalne lekarstwo na wszelkie dolegliwości.

Do Rosji aqua vita po raz pierwszy przyjechała wraz z genueńskim poselstwem przy Dymitrze Dońskim w 1386 r. Zademonstrowana wówczas „żywa woda” była w istocie spirytusem winnym o wysokim stężeniu. Na carskim dworze napój posmakował, chociaż ze względu na dużą moc rozcieńczano go wodą.

W XV wieku w rolnictwie Rusi wystąpił znaczący przyrost zbioru zbóż, a jednocześnie więzi handlowe z Bizancjum osłabły, co doprowadziło do zmniejszenia importu wina na potrzeby cerkwi. Uważa się, że w tym właśnie okresie na Rusi pojawiła się pierwsza klasyczna wódka, wytworzona z żytniego spirytusu, jako zamiennik dla starych, tradycyjnych alkoholi – piwa, miodu, wina.

Ale prawdziwą popularność nowy napój zyskał dopiero w XVI wieku, wtedy też termin „wódka” po raz pierwszy pojawił się w oficjalnych dokumentach – ukazach Piotra I i Elżbiety Pietrowny. Tym niemniej, aż do XX wieku wódkę w Rosji nazywano też i zbożowym albo stołowym winem, karczmą (jeśli była niskiej jakości), półgarem (od sposobu sprawdzania mocy napitku – jeśli po spaleniu spirytusu pozostawała równo połowa płynu, znaczyło to, że moc wynosiła ok. 38 %) i mnóstwem innych określeń.

Rosyjska wodka (2)W XVIII wieku w technologii produkcji wódki pojawiła się jeszcze jedna ważna nowinka – oczyszczanie węglem drzewnym. Pozwalało to usunąć ze spirytusu wiele szkodliwych produktów ubocznych fermentacji (fuzel), co znacznie poprawiało jej jakość. Za panowania Katarzyny II monopol na produkcję wódki oddano w ręce szlachty.

Dzięki temu wzrosła jakość napoju, szeroko znane stały się różnorodne imienne wódki – Szeremietiewska, Kurakinska, Rumiancewska. Po liberalnych reformach lat 60. wieku XIX przepisy zmieniono, ale nie na długo; w 1895 przywrócono monopol państwa, aby ustanowić jeden standard produktu, czyli wykluczyć sprzedaż wódki złej jakościowo, z domieszkami skrajnie szkodliwymi dla zdrowia.

Wódka po Mendelejewie

Z powrotem monopolu państwowego na wódkę wiąże się też nazwisko Mendelejewa, chociaż trochę pośrednio.

Mendelejew, rzecz jasna, żadnych smakowych, czy gastronomicznych cech wódki w swojej dysertacji nie poruszał. W jego pracy w ogóle nie chodziło o alkohol, co więcej: Mendelejew sam wódki nie pił, wolał raczej wytrawne wino. Dysertacja „O połączeniu spirytusu z wodą” jest poświęcona odpowiedzi na pytanie, co dzieje się z fizycznego i chemicznego punktu widzenia podczas mieszania spirytusu z wodą w różnych proporcjach.

Chodzi o to, że hydrat spirytusu (czyli roztwór wodny) posiada pewne zadziwiające właściwości. Przede wszystkim zajmuje mniejszą objętość niż ta sama ilość spirytusu i wody oddzielnie. Przy czym współczynnik zmniejszania się objętości roztworu ma nieliniową zależność od koncentracji spirytusu.

Mendelejew pokazał, jak w zależności od stężenia spirytusu tworzą się różne pod względem właściwości roztwory wodne. Stężenie o wartości 46% okazało się najbardziej korzystnym pod względem objętości. Właśnie wtedy hydrat zajmuje najmniejszą objętość.

Magiczna liczba „40%”

Rosyjska wodka (3)Okazało się, że mieszanie spirytusu z wodą w taki sposób, aby otrzymać moc 40% jest znacznie wygodniejsze, niż w przypadku 46%. Uważa się, że standard 40% przyjęty przez rząd w 1894 r. był podyktowany względami wygody – liczba okrągła i jeszcze z zapasem w porównaniu z 38% „półgaru”. Zarejestrowano patent na gatunek „Moskiewska specjalna”. Miała ona moc równo 40% i była przepuszczana przez fitr węglowy. Obecnie tę recepturę uważa się za klasyczną.

Wtedy też, na przełomie wieków XIX i XX, ustaliła się nazwa napoju: „wódka”, pochodząca od pieszczotliwego zdrobnienia słowa „woda”. Tak w pradawnych czasach określano krystalicznie czystą wodę, nic więc dziwnego, że nazwa łatwo przeniosła się na ulubiony przez nasze słowiańskie narody napój.



Do obcych języków słowo „wódka” weszło dopiero w latach 50. XX wieku. I tutaj musimy z przykrością przyznać, że wódka nie jest, niestety, naszym polskim wkładem do skarbca kultury światowej. Polacy próbowali zachować ten zaszczyt dla siebie, ale w 1982 r. międzynarodowy arbitraż w Hadze przyznał, że destylację alkoholową zaczęto jednak wcześniej prowadzić w Rosji. Sąd zatwierdził prawo do eksportowego sloganu „Only vodka from Russia is genuine Russian vodka!”.

Źródło: 1
No votes yet.
Please wait…